KHÔNG CHỜ VI PHẠM MỚI KIỂM TRA
    Trong công tác xây dựng Đảng, có những sai phạm nếu được phát hiện sớm chỉ cần một lời nhắc nhở, một lần uốn nắn, một cuộc giám sát đúng lúc. Nhưng nếu để kéo dài, từ một khuyết điểm nhỏ có thể trở thành vi phạm nghiêm trọng; từ một cá nhân có thể ảnh hưởng đến cả tổ chức; từ một việc tưởng như đơn giản có thể trở thành vấn đề phức tạp. Bởi vậy, đổi mới công tác kiểm tra, giám sát không chỉ là đổi mới phương pháp nghiệp vụ. Sâu xa hơn, đó là đổi mới cách Đảng tự soi, tự chỉnh đốn và kiểm soát quyền lực trong chính mình. Nghị quyết số 05-NQ/TW ngày 7/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV xác định kiểm tra, giám sát là một trong những phương thức, chức năng lãnh đạo quan trọng của Đảng, là cơ chế để Đảng tự chỉnh đốn, tự hoàn thiện, kiểm soát quyền lực, giữ vững kỷ luật, kỷ cương và bảo đảm đường lối của Đảng được thực hiện nghiêm túc, hiệu quả trong thực tiễn.
Từ yêu cầu đó, câu chuyện đặt ra ở cơ sở không còn đơn giản là kiểm tra được bao nhiêu cuộc, xử lý bao nhiêu trường hợp. Quan trọng hơn là làm thế nào để công tác kiểm tra, giám sát có thể đi trước một bước; nhận diện nguy cơ ngay trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, kịp thời uốn nắn khi khuyết điểm còn manh nha, không để đến khi vi phạm xảy ra mới bắt đầu vào cuộc. Đó là sự chuyển đổi từ bị động sang chủ động, từ chỉ chú trọng xử lý sang coi trọng phòng ngừa; từ kiểm tra theo vụ việc sang giám sát thường xuyên; từ chờ dấu hiệu vi phạm sang chủ động nắm tình hình, nhận diện những lĩnh vực, những khâu, những thời điểm có nguy cơ phát sinh sai phạm.
    Ở cơ sở, yêu cầu ấy càng rõ. Mọi chủ trương của Đảng cuối cùng đều được cụ thể hóa bằng những công việc rất cụ thể: quản lý đất đai, tài chính, đầu tư xây dựng, tài sản công, công tác cán bộ, thực hiện chính sách an sinh, giải quyết kiến nghị của nhân dân... Mỗi lĩnh vực đều có những điểm dễ phát sinh sơ hở nếu thiếu kiểm soát. Nếu chỉ chờ đơn thư, phản ánh hoặc khi đã xuất hiện dấu hiệu vi phạm mới kiểm tra thì nhiều khi cơ hội phòng ngừa đã qua. Vì thế, giám sát thường xuyên phải thực sự đứng ở phía trước của vi phạm. Đó không phải là tâm thế “đi tìm lỗi để xử lý”, càng không phải là sự soi xét khiến cán bộ, đảng viên e ngại trong thực hiện nhiệm vụ. Bản chất của giám sát là giúp tổ chức đảng và đảng viên nhìn thấy vấn đề sớm hơn, sửa chữa khi còn có thể sửa chữa bằng những biện pháp đơn giản, hiệu quả; qua đó bảo vệ sự trong sạch của tổ chức, bảo vệ cán bộ và giữ vững kỷ luật của Đảng.
    Tại Hà Nha, yêu cầu ấy được đặt trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào vận hành, cùng với nhiều nhiệm vụ, thẩm quyền và yêu cầu mới ở cấp xã. Đây cũng là cấp trực tiếp tổ chức thực hiện nhiều chủ trương, chính sách và giải quyết những vấn đề sát sườn với người dân. Nghị quyết 05-NQ/TW thẳng thắn chỉ ra rằng chất lượng, hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát ở các cấp chưa đồng đều, nhất là ở cấp xã; giám sát thường xuyên còn là khâu yếu, một số vi phạm chậm được phát hiện. Điều đó cho thấy, ở cấp cơ sở, đổi mới kiểm tra, giám sát không phải là việc làm thêm vào sau cùng, mà phải trở thành một bộ phận của phương thức lãnh đạo, tổ chức thực hiện nhiệm vụ ngay từ đầu.

TỪ XỬ LÝ VI PHẠM ĐẾN GIỮ KỶ LUẬT TỪ SỚM
    Một cách nhìn quen thuộc lâu nay về kiểm tra, giám sát thường gắn với phát hiện sai phạm, lập hồ sơ, xem xét trách nhiệm và xử lý kỷ luật. Những chức năng ấy vẫn cần thiết và không thể thay thế. Nhưng nếu chỉ nhìn công tác kiểm tra qua khâu xử lý thì chưa đủ để thấy hết vai trò của nó trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng. Tinh thần mới của Nghị quyết 05-NQ/TW đặt công tác kiểm tra, giám sát vào một vị trí rộng hơn: không chỉ phát hiện và xử lý cái sai mà còn phải góp phần bảo đảm cái đúng được thực hiện, góp phần kiến tạo, thúc đẩy phát triển, phát hiện và bảo vệ những nhân tố mới tích cực, những người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
    Đây là một yêu cầu có ý nghĩa đặc biệt trong thực tiễn cơ sở. Trong công việc hằng ngày, cán bộ, đảng viên không phải lúc nào cũng đứng trước những tình huống đã có sẵn câu trả lời. Có những nhiệm vụ mới, vấn đề mới, yêu cầu mới đòi hỏi phải chủ động, sáng tạo và chịu trách nhiệm. Nếu công tác kiểm tra chỉ tạo ra tâm lý “làm gì cũng sợ sai”, “không làm thì an toàn”, thì kỷ luật rất dễ bị hiểu lệch thành rào cản của hành động. Nhưng ngược lại, lấy lý do năng động, sáng tạo để bỏ qua nguyên tắc, cố ý làm trái, vụ lợi, lạm quyền, tham nhũng, tiêu cực thì cũng không thể được xem là đổi mới.
    Bởi vậy, yêu cầu đặt ra cho công tác kiểm tra là phải phân định rõ ranh giới giữa sai phạm do vụ lợi, cố ý làm trái với những cách làm mới vì lợi ích chung nhưng còn có điểm chưa hoàn thiện; giữa hành vi né tránh trách nhiệm với sự thận trọng cần thiết; giữa sáng tạo trong khuôn khổ và việc vượt qua giới hạn của nguyên tắc. Kiểm tra để xử lý sai phạm, nhưng cũng phải kiểm tra để bảo vệ cái đúng. Giám sát để ngăn ngừa vi phạm, nhưng đồng thời phải giúp cán bộ có trách nhiệm yên tâm thực hiện nhiệm vụ trong khuôn khổ quy định. Đó không phải là sự nới lỏng kỷ luật, mà là yêu cầu để kỷ luật được thực hiện đúng nguyên tắc: nghiêm minh với sai phạm, đồng thời bảo vệ cái đúng và người làm đúng.
    Nói cách khác, nghiêm minh và khuyến khích đổi mới không đối lập nhau. Kỷ luật càng rõ ràng thì ranh giới để cán bộ hành động càng rõ; kiểm soát quyền lực càng chặt chẽ thì những người làm việc vì lợi ích chung càng có cơ sở để hành động đúng. Quy định số 21-QĐ/TW ngày 11/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương về công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật của Đảng tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ về kiểm tra, giám sát, kỷ luật đối với tổ chức đảng và đảng viên, tạo cơ sở để công tác này được thực hiện thống nhất, chặt chẽ hơn trong tình hình mới.
    Trong nhận thức ấy, kiểm tra, giám sát không còn đứng ở cuối một quy trình để “bắt lỗi”, mà phải hiện diện trong cả quá trình lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện nhiệm vụ. Đó cũng là lý do công tác kiểm tra, giám sát không thể là việc riêng của Ủy ban Kiểm tra. Chi bộ phải biết tự kiểm tra. Cấp ủy phải biết tự giám sát. Người đứng đầu phải tự soi, tự sửa. Mỗi đảng viên phải nhận thức rằng tự kiểm tra, tự giám sát không phải việc làm hình thức mà là trách nhiệm chính trị trước Đảng. Nghị quyết 05-NQ/TW nhấn mạnh yêu cầu mọi tổ chức đảng và đảng viên phải thường xuyên tự soi, tự sửa, tự phê bình và phê bình, tự kiểm tra, giám sát và chịu sự kiểm tra, giám sát của Đảng; đồng thời đề cao trách nhiệm của tổ chức đảng và đảng viên trong công tác này. Khi mỗi tổ chức đảng biết tự kiểm soát trước khi được kiểm soát từ bên ngoài, mỗi cán bộ biết tự điều chỉnh trước khi khuyết điểm trở thành vi phạm, công tác kiểm tra, giám sát mới thực sự đi vào chiều sâu.

Diễn biến một buổi giám sát theo Điều 30 tại Chi bộ Trường THPT Chu Văn An

KIỂM TRA TRÊN DỮ LIỆU, KỶ LUẬT ĐỂ BẢO VỆ NIỀM TIN
    Một thay đổi quan trọng khác là chuyển đổi số đang mở ra phương thức mới cho công tác kiểm tra, giám sát. Nghị quyết 05-NQ/TW đặt yêu cầu từng bước ứng dụng công nghệ thông tin để quản lý, khai thác dữ liệu, liên thông thông tin giữa cơ quan Ủy ban Kiểm tra và các cơ quan liên quan; thực hiện giám sát, kiểm tra trên dữ liệu nhằm bảo đảm khách quan, rút ngắn thời gian, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác.
    Nhưng chuyển đổi số trong công tác kiểm tra không chỉ là đưa hồ sơ giấy lên máy tính hay có thêm một phần mềm quản lý. Quan trọng hơn là thay đổi cách nghĩ, cách nắm tình hình và cách phát hiện vấn đề. Từ chỗ thông tin nằm rải rác trong từng hồ sơ, từng báo cáo, từng cuộc họp, tiến tới hình thành nguồn dữ liệu có hệ thống; từ việc mất nhiều thời gian thu thập thông tin, tiến tới khai thác, đối chiếu và phân tích dữ liệu; từ chờ sự việc xảy ra mới kiểm tra, tiến tới nhận diện những dấu hiệu bất thường để cảnh báo sớm.
    Tại Hà Nha, từ tháng 7/2025, việc triển khai các phần mềm phục vụ giám sát thường xuyên trên dữ liệu về lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện các nghị quyết của Bộ Chính trị, Ban Bí thư; giám sát thường xuyên việc giải ngân vốn đầu tư công và quá trình nhập liệu của Ủy ban Kiểm tra là những bước đi theo hướng đó. Những dữ liệu vốn được nhìn nhận như công cụ quản lý, khi được kết nối và khai thác đúng cách, có thể trở thành nguồn thông tin quan trọng phục vụ nắm tình hình, nhận diện sớm những vấn đề cần kiểm tra, giám sát.
    Khi dữ liệu được tổ chức tốt, công tác kiểm tra có thêm một “đôi mắt” mới. Nhưng dữ liệu chỉ thực sự có giá trị khi được đặt trong năng lực phân tích, trong bản lĩnh của cán bộ kiểm tra và trong trách nhiệm của cấp ủy. Công nghệ có thể giúp phát hiện dấu hiệu; còn nhận định đó có phải nguy cơ vi phạm hay không, cần xử lý thế nào, vẫn đòi hỏi bản lĩnh chính trị, kiến thức nghiệp vụ và sự công tâm của con người. Vì vậy, cùng với chuyển đổi số là yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ kiểm tra có bản lĩnh, liêm chính, chuyên nghiệp, có năng lực chuyên môn và năng lực số; đặc biệt chú trọng cán bộ kiểm tra ngay từ cơ sở. Nghị quyết 05-NQ/TW xác định đây là một trong những yêu cầu quan trọng để nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác kiểm tra trong tình hình mới.
    Và dù phương thức có thay đổi thế nào, mục tiêu cuối cùng của kiểm tra, giám sát vẫn không thay đổi: giữ vững kỷ luật của Đảng, bảo vệ sự trong sạch của tổ chức, bảo vệ cán bộ làm đúng và củng cố niềm tin của nhân dân. Khi có vi phạm, kỷ luật phải nghiêm minh; không né tránh, không nể nang, không bao che; xử lý đúng người, đúng việc, đúng nguyên tắc, đúng quy trình. Nhưng sự nghiêm minh ấy cũng phải đi cùng công tâm, khách quan, thận trọng và chính xác; không để nỗi sợ trách nhiệm làm triệt tiêu những sáng kiến chính đáng vì lợi ích chung.
    Kỷ luật của Đảng không phải để làm cho cán bộ sợ hãi. Kỷ luật là để mỗi cán bộ hiểu rõ giới hạn quyền lực, tôn trọng nguyên tắc, biết chịu trách nhiệm về quyết định của mình và không ngừng tự soi, tự sửa. Nhưng kỷ luật cũng chỉ phát huy đầy đủ giá trị khi những kết luận sau kiểm tra thực sự được thực hiện. Một cuộc kiểm tra không kết thúc khi báo cáo được ký. Một cuộc giám sát cũng không kết thúc khi đoàn giám sát công bố kết quả. Giá trị thực chất của kiểm tra, giám sát nằm ở những gì diễn ra sau đó: khuyết điểm có được khắc phục không, kiến nghị có được thực hiện không, nguy cơ tái diễn có được loại bỏ không và tổ chức, cán bộ sau kiểm tra có trưởng thành hơn trong thực hiện nhiệm vụ hay không. Theo dõi, đôn đốc việc thực hiện kết luận sau kiểm tra, giám sát vì thế phải được xem là một phần của chính quá trình kiểm tra, giám sát.

    Nếu kiểm tra chỉ dừng ở việc chỉ ra sai sót thì mới hoàn thành một phần công việc. Nếu sau kiểm tra, một quy trình được hoàn thiện hơn, một nguy cơ được loại bỏ, một cán bộ nhận rõ trách nhiệm và một tổ chức biết cách tự sửa mình tốt hơn, khi đó kiểm tra mới thực sự tạo ra giá trị xây dựng. Đây chính là điểm sâu hơn của đổi mới công tác kiểm tra, giám sát: kỷ luật không phải điểm kết thúc của quá trình xây dựng Đảng, mà là một cơ chế để Đảng tự bảo vệ mình, tự chỉnh đốn mình và nâng cao năng lực lãnh đạo.
    Từ góc độ đó, ở cấp xã, việc đưa Nghị quyết 05-NQ/TW vào cuộc sống trước hết phải bắt đầu từ sự thay đổi trong nhận thức của cấp ủy và người đứng đầu: coi kiểm tra, giám sát là một phương thức lãnh đạo thường xuyên, chứ không phải công việc chỉ được nhắc đến khi có vụ việc. Ủy ban Kiểm tra phải chủ động hơn trong nắm tình hình, lựa chọn đúng nội dung, đúng đối tượng, đúng trọng tâm; tăng cường giám sát thường xuyên, giám sát chuyên đề, giám sát ngay từ đầu; chú trọng những lĩnh vực trọng yếu, nhạy cảm, dễ phát sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và những nhiệm vụ, thẩm quyền mới phát sinh trong thực tiễn.
    Chi bộ phải phát huy vai trò tự kiểm tra, tự giám sát. Cán bộ, đảng viên phải nâng cao ý thức tự soi, tự sửa. Người đứng đầu phải thực sự gương mẫu trong chấp hành kỷ luật và chịu trách nhiệm về công tác kiểm tra, giám sát trong phạm vi lãnh đạo, quản lý của mình. Cùng với đó là xây dựng đội ngũ cán bộ kiểm tra có bản lĩnh, liêm chính, am hiểu nghiệp vụ, nắm chắc thực tiễn, có năng lực số; khai thác hiệu quả hệ thống dữ liệu và theo dõi kết luận kiểm tra đến cùng.
Khi những yếu tố đó vận hành đồng bộ, kiểm tra, giám sát sẽ không còn bị nhìn nhận đơn thuần là hoạt động “đi tìm khuyết điểm”. Nó trở thành một phương thức để giữ kỷ luật, kiểm soát quyền lực, phòng ngừa sai phạm, bảo vệ người làm đúng và thúc đẩy tổ chức đảng hoàn thành tốt hơn nhiệm vụ chính trị. Để yêu cầu ấy trở thành chuyển biến trong đời sống của từng tổ chức đảng, điều quan trọng không chỉ là có thêm những cuộc kiểm tra, những quy trình hay những phần mềm mới. Điều quan trọng là hình thành được một phương thức làm việc mới: chủ động hơn trong giám sát, chính xác hơn trong kiểm tra, nghiêm minh hơn trong xử lý và quyết liệt hơn trong khắc phục sau kiểm tra.
    Giữ kỷ luật từ sớm, từ cơ sở, suy cho cùng không phải để làm cho tổ chức đảng “không có khuyết điểm” theo nghĩa tuyệt đối. Mà là để khi khuyết điểm xuất hiện, nó được nhận diện sớm; khi có nguy cơ vi phạm, nó được ngăn chặn kịp thời; khi cán bộ làm đúng, họ được bảo vệ; khi sai phạm xảy ra, nó được xử lý nghiêm minh; và sau mỗi lần kiểm tra, tổ chức đảng lại trưởng thành hơn.
Đó chính là lúc công tác kiểm tra, giám sát thực sự trở thành một phương thức quan trọng để Đảng tự soi, tự sửa, tự chỉnh đốn và giữ vững niềm tin của nhân dân.

                                                                                                  Phạm Ngọc Vỹ - Uỷ ban Kiểm tra Đảng ủy xã