ĐỂ NGƯỜI DÂN KHÔNG PHẢI “CHẠY THEO” THỦ TỤC
    Có thể nhìn thấy sự thay đổi ấy từ một việc rất gần gũi: đăng ký khai sinh, thường trú và cấp thẻ bảo hiểm y tế cho trẻ dưới 6 tuổi. Trước đây, khi một em bé chào đời, cha mẹ phải lần lượt đến UBND xã làm khai sinh, đến cơ quan Công an đăng ký thường trú rồi tiếp tục thực hiện thủ tục cấp thẻ bảo hiểm y tế. Một việc nhưng nhiều lần kê khai, nhiều loại giấy tờ và nhiều chuyến đi. Nay, với dịch vụ công liên thông trên môi trường số, thông tin được kê khai một lần và chuyển đến các cơ quan liên quan để xử lý. Khoảng cách giữa người dân với cơ quan công quyền được rút ngắn từ chính những thay đổi như thế.
    Nhưng ở Hà Nha, cũng như nhiều địa bàn cơ sở khác, đưa thủ tục lên môi trường số chưa có nghĩa là mọi người dân đều lập tức trở thành “công dân số”. Với người trẻ, việc sử dụng VNeID, quét mã QR hay nộp hồ sơ trực tuyến có thể quen thuộc; nhưng với nhiều người cao tuổi, người ít tiếp xúc với công nghệ, chiếc điện thoại thông minh đôi khi lại trở thành một rào cản mới. Nếu chính quyền chỉ “đưa dịch vụ lên mạng” rồi mặc định ai cũng sử dụng được, chuyển đổi số có thể vô tình tạo thêm khoảng cách thay vì thu hẹp khoảng cách.
    Chính ở đây, vai trò của cán bộ cơ sở, đoàn viên thanh niên và các Tổ công nghệ số cộng đồng trở nên rõ nét. Tại các thôn của xã Hà Nha, việc hỗ trợ không chỉ diễn ra ở Trung tâm Phục vụ hành chính công mà còn được đưa vào những buổi sinh hoạt cộng đồng. Cán bộ trẻ, đoàn viên trực tiếp hướng dẫn người dân cài đặt, kích hoạt VNeID, sử dụng sổ sức khỏe điện tử, tiếp cận dịch vụ công trực tuyến. Không nói bằng những thuật ngữ công nghệ khó hiểu, họ cầm tay hướng dẫn từng thao tác, gắn từng tiện ích với nhu cầu hằng ngày của bà con. Bí thư chi bộ, trưởng thôn, người có uy tín và thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng được tập huấn để trở thành những “hạt nhân số” ngay tại khu dân cư.

(Hình Tổ CNCĐ)

    Nhìn từ công tác xây dựng Đảng, những việc tưởng nhỏ ấy lại gợi ra một vấn đề lớn. Đưa công nghệ về cơ sở không khó bằng đưa người dân vào được tiến trình chuyển đổi số. Muốn làm được điều đó, công nghệ phải đi cùng dân vận; nền tảng số phải đi cùng cán bộ gần dân; dịch vụ trực tuyến phải đi cùng trách nhiệm hướng dẫn người chưa thành thạo. Khi một cán bộ kiên nhẫn giúp một người cao tuổi tự thực hiện được thủ tục trên điện thoại, khoảng cách số được thu hẹp, nhưng đồng thời khoảng cách giữa chính quyền với Nhân dân cũng được rút ngắn. Chuyển đổi số khi ấy không còn là câu chuyện kỹ thuật, mà trở thành một cách cụ thể để thực hiện phương châm gần dân, trọng dân, vì Nhân dân phục vụ.
KHI DỮ LIỆU “LÊN TIẾNG”, TRÁCH NHIỆM CŨNG PHẢI RÕ HƠN
    Nếu ở phía người dân, chuyển đổi số làm thay đổi cách tiếp cận dịch vụ công thì ở phía cấp ủy, chính quyền, thay đổi lớn hơn nằm ở cách nhìn thấy và xử lý vấn đề. Trước đây, người đứng đầu thường phải chờ báo cáo định kỳ mới biết một nhóm hồ sơ đang chậm, một thủ tục thường xuyên phát sinh vướng mắc hay một địa bàn đang có vấn đề. Trong môi trường số, dữ liệu có thể giúp những tín hiệu ấy xuất hiện sớm hơn. Hồ sơ đang “nằm” ở khâu nào, việc nào quá hạn, lĩnh vực nào thường xuyên phát sinh phản ánh... đều có thể trở thành căn cứ để người đứng đầu kiểm tra và yêu cầu xử lý.
    Đó là lúc những con số bắt đầu “lên tiếng”. Nhưng ý nghĩa của dữ liệu không nằm ở việc tạo ra nhiều bảng biểu hơn, mà ở khả năng giúp cấp ủy, chính quyền nhìn thấy vấn đề sớm hơn, ra quyết định sát hơn và xác định trách nhiệm rõ hơn. Chuyển đổi số vì thế cũng thúc đẩy một sự chuyển đổi trong tư duy lãnh đạo: từ chờ báo cáo sang chủ động phát hiện; từ xử lý khi sự việc đã trở thành bức xúc sang nhận diện sớm điểm nghẽn; từ điều hành chủ yếu bằng kinh nghiệm sang kết hợp kinh nghiệm thực tiễn với dữ liệu.
    Song dữ liệu chỉ có giá trị khi nó đúng. Một số định danh nhập sai, một ngày tháng năm sinh không chính xác, một hồ sơ cập nhật chậm có thể kéo theo lỗi liên thông và cuối cùng người phải mất công sửa chữa lại chính là người dân. Vì vậy, “dữ liệu sạch” không đơn thuần là tiêu chuẩn kỹ thuật. Đằng sau mỗi trường dữ liệu là trách nhiệm của cán bộ tạo lập, kiểm tra và sử dụng nó. Khi quyết định quản lý ngày càng dựa nhiều hơn vào dữ liệu, sự cẩu thả trong một thao tác nhỏ cũng có thể gây ra hệ quả lớn hơn. Chuyển đổi số, theo nghĩa đó, đang đặt ra những chuẩn mực cao hơn về kỷ luật, kỷ cương và trách nhiệm công vụ đối với cán bộ, đảng viên.
    Đây cũng là một phương thức kiểm soát trách nhiệm rất thực tế. Trong môi trường giấy tờ truyền thống, đôi khi khó xác định một hồ sơ chậm ở đâu, đã chuyển cho ai, ai phải chịu trách nhiệm. Khi quy trình được số hóa, dấu vết xử lý được ghi nhận, thời gian được xác lập và trách nhiệm ở từng khâu trở nên rõ hơn. Công nghệ không thay thế kiểm tra, giám sát của tổ chức đảng, nhưng có thể cung cấp thêm công cụ để việc kiểm tra, giám sát đi vào cụ thể, góp phần hạn chế tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm.
    Bởi vậy, tinh gọn bộ máy cũng không thể chỉ nhìn vào số đầu mối hay số lượng biên chế được sắp xếp lại. Với người dân, bộ máy chỉ thực sự “gọn” khi công việc của họ được giải quyết gọn hơn. Nếu tổ chức đã giảm đầu mối nhưng một thủ tục vẫn phải qua nhiều khâu, người dân vẫn phải khai lại những thông tin Nhà nước đã có, vẫn phải đi lại nhiều lần thì hiệu quả tinh gọn chưa đi đến đích cuối cùng. Chuyển đổi số phải góp phần đặt lại những câu hỏi rất cụ thể: bước nào có thể bỏ, thông tin nào không cần yêu cầu người dân cung cấp lại, khâu nào có thể liên thông, việc gì máy móc xử lý tốt hơn và ở đâu nhất thiết phải có cán bộ trực tiếp hỗ trợ? Tinh gọn tổ chức phải đi cùng tinh gọn quy trình; chuyển đổi số phải đi cùng chuyển đổi cách làm.
TỪ MỘT TÍN HIỆU SỐ ĐẾN NHỮNG BƯỚC CHÂN XUỐNG ĐỒNG
    Nhưng có lẽ điều đáng suy nghĩ nhất về chuyển đổi số ở cơ sở lại không nằm trên màn hình máy tính.
Những ngày giữa tháng 9/2026, mưa kéo dài khiến nhiều diện tích lúa Hè - Thu tại Hà Nha bị ngập úng, đổ ngã, nguy cơ mất mùa hiện hữu. Đối với người nông dân, đó không phải một “dữ liệu sản xuất nông nghiệp”, mà là mồ hôi của cả một vụ mùa, là thu nhập và cuộc sống của gia đình. Ngày 13/9, từ yêu cầu khẩn trương hỗ trợ Nhân dân thu hoạch lúa, thông tin nhanh chóng được truyền đi, các lực lượng được kết nối, phương án hỗ trợ được tổ chức. Đến sáng 15/9, khi thời tiết vừa thuận lợi, cả hệ thống chính trị đã chuyển trạng thái từ chỉ đạo sang hành động.
    Trên những cánh đồng An Hòa, Hà Nha, Ngọc Kinh hôm ấy có Bí thư Đảng ủy Nguyễn Thành Thuận, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy Trần Quốc Đạt, Chủ tịch UBND xã Mai Thanh Sang; có Công an, dân quân, Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên và các lực lượng tại chỗ. Người dựng những khóm lúa bị ngã bệt, người tạo lối cho máy gặt, người trực tiếp thu hoạch những diện tích máy không thể tiếp cận. Những khó khăn được nắm bắt từ cơ sở nhanh chóng chuyển thành sự điều phối và cuối cùng thành những bước chân trên ruộng.

Lãnh đạo xã Hà Nha đến thăm và động viên bà con ngay tại đồng ruộng

    Câu chuyện ấy thoạt nhìn dường như không liên quan nhiều đến “chuyển đổi số”. Không có một phần mềm nào có thể thay người nông dân dựng cây lúa ngã, cũng không có kho dữ liệu nào tự mình cứu được một vụ mùa. Nhưng chính điều đó cho thấy bản chất cần hướng tới của chuyển đổi số: công nghệ không thay thế sự có mặt của cán bộ trước Nhân dân; công nghệ phải giúp sự có mặt ấy nhanh hơn, đúng lúc hơn và hiệu quả hơn.

    Các lực lượng tham gia hỗ trợ bà con thu hoạch lúa trên các cánh đồng

    Một chính quyền số không phải là chính quyền chỉ làm việc trên màn hình. Đó phải là chính quyền biết dùng tốc độ của thông tin để rút ngắn thời gian từ khi phát hiện vấn đề đến khi ra quyết định; dùng kết nối để huy động lực lượng nhanh hơn; dùng dữ liệu để xác định đúng nơi cần ưu tiên; và sau tất cả, cán bộ vẫn phải đến với dân khi dân cần.
    Từ tín hiệu được nắm bắt, đến quyết định của người đứng đầu; từ quyết định đến sự phối hợp của cả hệ thống chính trị; từ những dòng thông tin trên môi trường số đến hình ảnh cán bộ, đảng viên cùng Nhân dân trên cánh đồng - đó mới là một chu trình trọn vẹn của chuyển đổi số ở cơ sở.
    Và ở đây, có một giá trị còn lớn hơn công nghệ: niềm tin.
    Niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, chính quyền không hình thành từ việc địa phương có bao nhiêu nền tảng số, mà được bồi đắp từ những trải nghiệm rất cụ thể: lúc khó khăn, cán bộ có biết không; biết rồi có đến không; đến rồi có cùng dân giải quyết hay không. Chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp ba khoảng cách ấy ngắn lại.
SỐ HÓA CÔNG CỤ, NHƯNG PHẢI “CHUYỂN ĐỔI” CẢ PHƯƠNG THỨC LÃNH ĐẠO
    Từ những câu chuyện ở Hà Nha có thể thấy, chuyển đổi số ở cơ sở cuối cùng vẫn quay trở lại một vấn đề căn bản của công tác xây dựng Đảng: năng lực lãnh đạo và tổ chức thực hiện.
    Nếu công nghệ giúp cấp ủy nắm tình hình nhanh hơn nhưng vấn đề vẫn chậm được xử lý thì chưa phải chuyển đổi thực chất. Nếu dữ liệu chỉ phục vụ báo cáo mà không giúp người đứng đầu nhận diện điểm nghẽn thì dữ liệu chưa phát huy giá trị. Nếu thủ tục được đưa lên mạng nhưng người dân vẫn phải đi lại nhiều lần thì đó mới là số hóa hình thức. Và nếu cán bộ có công cụ hiện đại nhưng tư duy phục vụ, ý thức trách nhiệm và tác phong công tác không thay đổi thì công nghệ khó có thể tạo nên một chính quyền gần dân.
    Vì thế, chuyển đổi số trước hết phải là chuyển đổi trong tư duy lãnh đạo: từ “có công nghệ” sang dùng công nghệ để giải quyết vấn đề; từ “có dữ liệu” sang dùng dữ liệu để ra quyết định; từ “cung cấp dịch vụ” sang phục vụ người dân; từ chờ báo cáo sang chủ động nắm bắt; từ khó xác định trách nhiệm sang minh bạch từng khâu thực hiện. Công nghệ càng phát triển thì yêu cầu đối với con người càng cao, bởi phía sau mỗi quy trình số vẫn phải có cán bộ chịu trách nhiệm và phía sau mỗi con số vẫn là một người dân với nhu cầu, quyền lợi và những khó khăn rất cụ thể.
    Điều đó càng có ý nghĩa trong điều kiện vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Bộ máy càng tinh gọn, thẩm quyền càng được phân cấp, yêu cầu đối với năng lực của cấp cơ sở càng cao. Xã không còn đơn thuần là cấp thực hiện những công việc được chuyển xuống; nhiều vấn đề của người dân cần được nhận diện, xử lý ngay từ cơ sở. Khi ấy, chuyển đổi số có thể trở thành một công cụ quan trọng để cấp ủy và người đứng đầu nắm chắc địa bàn, lãnh đạo sát thực tiễn và kiểm tra việc thực hiện đến cùng.
    Nhưng dù công nghệ thay đổi đến đâu, có một nguyên tắc không thay đổi: Đảng lãnh đạo là để phục vụ Nhân dân; chính quyền hoạt động là để giải quyết công việc của Nhân dân; cán bộ, đảng viên thực thi nhiệm vụ cuối cùng phải chịu sự kiểm chứng từ thực tiễn và từ sự hài lòng chính đáng của Nhân dân.
    Bởi vậy, thước đo của chuyển đổi số ở một xã không nên chỉ là bao nhiêu hồ sơ được số hóa, bao nhiêu tài khoản được kích hoạt hay bao nhiêu dịch vụ được đưa lên trực tuyến. Những con số ấy cần thiết, nhưng phía sau chúng phải là những câu hỏi quan trọng hơn: người dân có bớt đi lại không; công việc có được giải quyết nhanh hơn không; cán bộ có trách nhiệm hơn không; người đứng đầu có nhìn thấy vấn đề sớm hơn không; và khi Nhân dân cần, cả hệ thống có hành động kịp thời hơn không?
    Ở Hà Nha, chuyển đổi số có thể bắt đầu từ một chiếc điện thoại trên tay người dân, từ một tài khoản định danh được kích hoạt, một hồ sơ được liên thông hay một dữ liệu được cập nhật chính xác. Nhưng giá trị cuối cùng của nó phải đi xa hơn những thiết bị và phần mềm ấy: đó là làm cho phương thức lãnh đạo sát dân hơn, trách nhiệm của cán bộ rõ hơn, hoạt động của chính quyền minh bạch hơn và Nhân dân được phục vụ tốt hơn.
    Từ màn hình điện thoại đến cánh đồng sau mưa là một khoảng cách tưởng rất xa. Nhưng nếu công nghệ giúp thông tin đi nhanh hơn, quyết định đến sớm hơn và cán bộ có mặt với Nhân dân đúng lúc hơn, khoảng cách ấy có thể được rút ngắn chỉ bằng một mệnh lệnh hành động.
Và có lẽ, đó mới là ý nghĩa sâu xa nhất khi chuyển đổi số thực sự về tận thôn xóm: không phải đưa công nghệ đến gần dân, mà thông qua công nghệ, đưa sự lãnh đạo của Đảng, trách nhiệm của chính quyền và tinh thần phục vụ của người cán bộ đến gần Nhân dân hơn.

                                                                                                                             Huỳnh Như Ý - Chi bộ thôn Phú Lộc