1. Khi “hạt nhân” cơ sở đối diện bài toán cơm áo
    Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Đảng mạnh là do các chi bộ tốt. Chi bộ tốt là do các đảng viên đều tốt”. Ở nông thôn, chi bộ là hạt nhân chính trị trực tiếp lãnh đạo, tổ chức và vận động nhân dân thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; đồng thời là nơi gần dân, sát dân và trực tiếp chứng kiến những thay đổi trong đời sống nhân dân.
    Trong bối cảnh chuyển dịch cơ cấu lao động, quá trình đô thị hóa và nhu cầu tìm kiếm việc làm ngày càng đa dạng, công tác xây dựng Đảng ở khu dân cư nông thôn đang đứng trước những yêu cầu mới. Một trong những vấn đề đặt ra là làm thế nào để vừa tạo được nguồn quần chúng ưu tú, vừa giữ được sự gắn bó của đội ngũ đảng viên trẻ với tổ chức Đảng và địa phương.
    Câu chuyện tại Chi bộ thôn Hòa Hữu là một lát cắt cụ thể từ thực tiễn ấy.
    Chi bộ thôn Hòa Hữu được thành lập trên cơ sở hợp nhất Chi bộ thôn Hòa Hữu Đông và Chi bộ thôn Hòa Hữu Tây. Sau sáp nhập, không gian địa bàn rộng hơn, yêu cầu lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ chính trị ở cơ sở cũng đặt ra nhiều hơn. Trong khi đó, Chi bộ chỉ có 14 đảng viên. Lực lượng trẻ trong độ tuổi lao động phần lớn có xu hướng tìm kiếm việc làm ngoài địa phương; thu nhập từ sản xuất nông nghiệp chưa thật sự ổn định, cơ hội việc làm tại chỗ còn hạn chế.
    Sự dịch chuyển ấy tác động trực tiếp đến công tác xây dựng Đảng ở khu dân cư. Thanh niên có điều kiện học tập, lao động và lập nghiệp ở nhiều nơi nhưng ít có thời gian tham gia các hoạt động tại địa phương. Nguồn quần chúng ưu tú vì thế không dễ tập hợp, theo dõi và bồi dưỡng. Ngay cả với đảng viên trẻ, giữa yêu cầu tham gia sinh hoạt, thực hiện nhiệm vụ của người đảng viên và áp lực mưu sinh đôi khi cũng xuất hiện những khoảng cách cần được tổ chức Đảng quan tâm tháo gỡ.
Có trường hợp đảng viên trẻ vì yêu cầu công việc phải thường xuyên xa quê, không bảo đảm điều kiện sinh hoạt định kỳ, dẫn đến tâm lý muốn xin ra khỏi Đảng. Đối với Chi ủy Chi bộ thôn Hòa Hữu, đây không chỉ là câu chuyện của một cá nhân, mà là tín hiệu cần được nhìn nhận nghiêm túc trong công tác quản lý, giáo dục, rèn luyện và phát huy vai trò đảng viên ở cơ sở.
    Vấn đề đặt ra vì thế không đơn thuần là làm sao để có thêm đảng viên, mà sâu xa hơn là làm sao để người trẻ thấy được ý nghĩa của việc phấn đấu vào Đảng, thấy mình có trách nhiệm với quê hương và có điều kiện thực hiện trách nhiệm ấy trong thực tiễn.
    Từ thực tế đó, Chi ủy không lựa chọn cách làm đơn thuần là vận động người trẻ ở lại, càng không đặt nặng việc hoàn thành chỉ tiêu phát triển đảng viên. Chi bộ tập trung tìm nguyên nhân từ chính thực tiễn: bên cạnh những yếu tố khách quan về việc làm, thu nhập và sự dịch chuyển lao động, phương thức tuyên truyền, vận động và tổ chức sinh hoạt cũng cần được đổi mới.
    Nếu sinh hoạt Đảng chưa thật sự gần với những vấn đề người trẻ quan tâm; nếu tổ chức Đảng chưa tạo được môi trường để họ thể hiện trách nhiệm, năng lực và khát vọng cống hiến thì việc tạo nguồn khó có thể bền vững. Và nếu những khó khăn trong cuộc sống chưa được quan tâm đúng mức thì việc yêu cầu người trẻ gắn bó lâu dài với hoạt động địa phương cũng khó đạt được hiệu quả như mong muốn.
    Từ nhận thức đó, Chi bộ thôn Hòa Hữu từng bước chuyển từ cách tiếp cận thiên về quản lý sang đồng hành, hỗ trợ; gắn công tác xây dựng Đảng với những vấn đề cụ thể của đời sống nhân dân. Trong đó, đổi mới sinh hoạt để gần đảng viên hơn, làm tốt dân vận để gần quần chúng hơn, tạo môi trường để thanh niên rèn luyện và quan tâm đến sinh kế được xác định là những mắt xích có quan hệ chặt chẽ với nhau.
    Đó cũng là cơ sở để Chi bộ tìm lời giải cho bài toán tạo nguồn và giữ chân đảng viên trẻ bằng một cách tiếp cận thực tế hơn: không tách công tác xây dựng Đảng khỏi đời sống, mà bắt đầu từ chính đời sống để củng cố tổ chức.
2. Nâng cao sức chiến đấu từ sự gắn kết đồng lòng
    Khi đã xác định được nút thắt, Chi bộ thôn Hòa Hữu không lựa chọn một giải pháp riêng lẻ mà từng bước tạo sự gắn kết giữa sinh hoạt Đảng, công tác dân vận, phong trào quần chúng và phát triển kinh tế. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là tạo thêm nguồn kết nạp, mà xây dựng môi trường để mỗi đảng viên, mỗi quần chúng trẻ thấy rõ vai trò của mình trong cộng đồng.
    Trước hết là đổi mới sinh hoạt chi bộ theo hướng thiết thực, sát đối tượng. Thấu hiểu đặc thù công việc, lao động của đảng viên trẻ, Chi bộ chủ động bố trí thời gian sinh hoạt phù hợp hơn, ưu tiên các buổi tối cuối tuần hoặc ngày Chủ nhật để tạo điều kiện cho đảng viên tham gia đầy đủ.
    Quan trọng hơn, nội dung sinh hoạt từng bước được đổi mới. Thay vì dành quá nhiều thời gian cho những nội dung hành chính, Chi bộ tăng cường trao đổi, thảo luận về các vấn đề gắn trực tiếp với đời sống nhân dân như sản xuất, xây dựng đường giao thông, chuyển đổi cây trồng, hỗ trợ hộ khó khăn, xây dựng nông thôn mới.
    Qua đó, sinh hoạt chi bộ không chỉ là nơi quán triệt chủ trương, nghị quyết mà còn trở thành nơi đảng viên cùng bàn việc dân, việc thôn; từ những vấn đề cụ thể của đời sống mà thống nhất cách làm, phân công nhiệm vụ và phát huy trách nhiệm của từng người. Khi sinh hoạt gắn với những việc cụ thể ở cơ sở, vai trò của người đảng viên cũng được thể hiện bằng hành động cụ thể hơn.
Từ đổi mới sinh hoạt, Chi bộ tiếp tục hướng sự lãnh đạo vào công tác dân vận và tạo nguồn. Cách làm được xác định là “đi từng ngõ, nắm từng đối tượng”, chủ động phát hiện những nhân tố tích cực từ phong trào quần chúng thay vì chờ đến khi có nhu cầu mới tìm nguồn.
    Chi bộ phối hợp với Chi đoàn thanh niên rà soát, nắm tình hình thanh niên trong độ tuổi lao động, quan tâm cả những người đang sinh sống tại địa phương và những thanh niên đi làm ăn xa. Với thanh niên xa quê, việc kết nối thông qua các nhóm thông tin của thôn giúp duy trì mối liên hệ với quê hương, kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng và vận động tham gia, đóng góp cho các hoạt động chung khi có điều kiện.
    Với thanh niên đang sinh sống tại địa phương, Chi bộ chú trọng giao việc, nhất là trong các hoạt động tình nguyện, xây dựng nông thôn mới, bảo vệ môi trường và các phong trào ở khu dân cư. Qua công việc, những nhân tố tích cực được nhận diện, theo dõi và bồi dưỡng; thanh niên cũng có cơ hội thể hiện tinh thần trách nhiệm, năng lực tổ chức và uy tín của mình trước tập thể.
    Đây là cách tạo nguồn có chiều sâu: không tìm người để “đủ chỉ tiêu”, mà chú trọng những quần chúng thực sự có uy tín trong cộng đồng, có tinh thần trách nhiệm, có ý thức phấn đấu và được nhân dân tín nhiệm. Tạo nguồn vì thế không chỉ là tìm người để kết nạp, mà là một quá trình phát hiện, giáo dục, rèn luyện và thử thách từ cơ sở.
    Tuy nhiên, thực tiễn ở Hòa Hữu cũng đặt ra một vấn đề không thể né tránh: với người trẻ, lý tưởng và trách nhiệm xã hội luôn gắn với nhu cầu ổn định cuộc sống. Bởi vậy, cùng với giáo dục chính trị tư tưởng, Chi bộ quan tâm đến điều kiện để thanh niên lập thân, lập nghiệp.
    Một hướng đi được Chi bộ chú trọng là gắn công tác xây dựng Đảng với phát triển kinh tế hộ gia đình. Chi ủy chủ động tham mưu, kết nối để đảng viên trẻ, đoàn viên, thanh niên có nhu cầu được tiếp cận các nguồn vốn chính sách, tìm hướng phát triển kinh tế phù hợp với điều kiện gia đình và địa phương.
    Ở đây, “hợp lực kinh tế” không chỉ được hiểu là hỗ trợ vốn. Đó còn là sự kết nối giữa tổ chức Đảng, chính quyền, đoàn thể và người dân trong việc tìm hướng sản xuất, chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ nhau tháo gỡ khó khăn. Khi người trẻ có thêm điều kiện lập thân, lập nghiệp trên quê hương, khoảng cách giữa trách nhiệm với cộng đồng và nhu cầu mưu sinh được thu hẹp.
    Từ đó, “ly nông bất ly hương” được nhìn nhận không phải là yêu cầu người trẻ phải ở lại quê nhà bằng mọi giá, mà là làm sao để dù đi đâu, làm gì, họ vẫn giữ được mối liên hệ với quê hương, cộng đồng và tổ chức Đảng; đồng thời khi có điều kiện, có thể trở về đóng góp bằng kiến thức, kinh nghiệm và nguồn lực của mình.
    Nếu tạo nguồn là khâu mở đầu thì giữ gìn, bồi dưỡng sau kết nạp là điều kiện để nguồn ấy thực sự trở thành lực lượng kế cận của Đảng ở cơ sở. Vì vậy, Chi bộ đặc biệt coi trọng chất lượng và quá trình rèn luyện của đảng viên mới. Phương châm “thà ít mà tốt” được đặt lên trên yêu cầu chạy theo số lượng.
    Mỗi đảng viên mới được quan tâm, phân công đảng viên có kinh nghiệm theo dõi, giúp đỡ; thường xuyên trao đổi, nắm bắt tâm tư và hỗ trợ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Việc giáo dục, rèn luyện không dừng ở những buổi học tập, quán triệt mà được đặt trong thực tiễn công tác, trong quan hệ với nhân dân và trong từng nhiệm vụ cụ thể ở khu dân cư.
    Qua đó, người đảng viên trẻ từng bước hiểu sâu hơn rằng vào Đảng không chỉ là niềm vinh dự, mà trước hết là trách nhiệm trước tổ chức, trước nhân dân và nơi mình sinh sống. Cũng từ quá trình ấy, Chi bộ có điều kiện theo dõi, đánh giá và tiếp tục bồi dưỡng những nhân tố trẻ có năng lực, trách nhiệm, tạo nền tảng cho sự kế thừa của tổ chức Đảng ở cơ sở.
    Nhìn từ cách làm của Chi bộ thôn Hòa Hữu, các giải pháp không tách rời nhau mà tạo thành một mạch thống nhất: đổi mới sinh hoạt để tập hợp đảng viên; làm dân vận để gần dân, hiểu dân; phát hiện và giao việc để tạo nguồn; đồng hành phát triển kinh tế để người trẻ có thêm điều kiện gắn bó; đồng thời coi trọng giáo dục, rèn luyện để người đã vào Đảng tiếp tục trưởng thành.
    Đó chính là quá trình đưa yêu cầu xây dựng Đảng vào những việc cụ thể của đời sống cơ sở, qua đó góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của chi bộ và phát huy vai trò tiên phong, gương mẫu của đội ngũ đảng viên.
3. Giữ người trẻ ở lại bằng niềm tin và trách nhiệm
    Từ câu chuyện ở Chi bộ thôn Hòa Hữu có thể thấy, công tác tạo nguồn, phát triển và giữ chân đảng viên trẻ trong điều kiện hiện nay không thể chỉ được nhìn nhận từ góc độ tổ chức. Đằng sau mỗi thanh niên là một hoàn cảnh, một lựa chọn về việc làm, thu nhập và tương lai. Vì vậy, muốn người trẻ gắn bó với tổ chức Đảng, trước hết phải tạo được niềm tin để họ thấy rằng sự phấn đấu của mình có ý nghĩa, những đóng góp của mình được ghi nhận và có cơ hội được phát huy.
    Thực tiễn cũng cho thấy, giữ chân đảng viên trẻ không đồng nghĩa với việc giữ họ bằng mọi giá ở lại địa phương. Có người phải đi xa để học tập, làm việc, tìm kiếm cơ hội phát triển. Điều quan trọng là dù ở đâu, họ vẫn giữ được mối liên hệ với tổ chức, với quê hương và ý thức trách nhiệm của người đảng viên.
    Khi tổ chức Đảng biết lắng nghe, chủ động kết nối và tạo điều kiện để người trẻ phát huy năng lực, khoảng cách địa lý không nhất thiết trở thành khoảng cách với cộng đồng và tổ chức. Đây là vấn đề có ý nghĩa thực tiễn trong bối cảnh lao động trẻ ở nông thôn ngày càng cơ động, trong khi yêu cầu xây dựng đội ngũ kế cận cho Đảng ở cơ sở vẫn đặt ra thường xuyên.
    Một bài học khác từ Hòa Hữu là công tác phát triển Đảng muốn bền vững phải bắt đầu từ môi trường thực tiễn. Người trẻ không chỉ được tuyên truyền, vận động mà phải được giao việc, được thử thách, được tham gia giải quyết những vấn đề cụ thể của địa phương và được nhìn nhận bằng kết quả cống hiến. Qua đó, tổ chức Đảng có cơ sở để phát hiện nhân tố tích cực; còn quần chúng cũng có cơ hội tự khẳng định động cơ, ý thức và trách nhiệm của mình.
    Cùng với đó, chăm lo đời sống và tạo điều kiện phát triển kinh tế cho người dân, nhất là thanh niên, không phải là việc làm đứng ngoài công tác xây dựng Đảng. Khi những khó khăn thiết thân được quan tâm giải quyết, người trẻ có thêm điều kiện ổn định cuộc sống, nuôi dưỡng khát vọng lập thân, lập nghiệp và dành tâm sức cho cộng đồng. Ở chiều ngược lại, hiệu quả lãnh đạo của tổ chức Đảng cũng được thể hiện qua khả năng cùng nhân dân tháo gỡ những vấn đề cụ thể của cuộc sống.
    Đó chính là ý nghĩa của dân vận trong xây dựng Đảng. Dân vận không chỉ là vận động nhân dân thực hiện chủ trương, mà còn là quá trình tổ chức Đảng sâu sát cơ sở, hiểu dân cần gì, dân đang khó ở đâu và có thể cùng dân giải quyết vấn đề như thế nào. Khi vai trò của tổ chức Đảng được thể hiện qua những việc cụ thể, thiết thực, niềm tin được bồi đắp; từ niềm tin ấy, những nhân tố tích cực trong quần chúng có thêm động lực để phấn đấu, trưởng thành và đứng vào hàng ngũ của Đảng.
    Đối với Chi bộ thôn Hòa Hữu, hành trình tạo nguồn và giữ chân đảng viên trẻ vì thế không phải câu chuyện của một thời điểm, càng không thể giải quyết bằng một mô hình duy nhất. Đó là quá trình thường xuyên, đòi hỏi Chi ủy tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo, sâu sát địa bàn, nắm chắc tình hình đảng viên và quần chúng, nhất là thanh niên; đồng thời phát huy vai trò của các tổ chức đoàn thể trong tập hợp, giáo dục và tạo môi trường rèn luyện cho thế hệ trẻ.
    Suy cho cùng, sức sống của một chi bộ ở khu dân cư không chỉ được đo bằng số lượng đảng viên, mà còn ở khả năng phát hiện nhân tố mới, quy tụ quần chúng, phát huy vai trò tiên phong của đảng viên và tạo dựng niềm tin trong nhân dân. Với chi bộ nông thôn, đó càng là yêu cầu quan trọng khi một bộ phận lớn lao động trẻ đang dịch chuyển khỏi địa phương.
    Từ Hòa Hữu, bài học được đặt ra giản dị nhưng có ý nghĩa lâu dài: muốn xây dựng tổ chức cơ sở Đảng vững mạnh từ gốc, phải bắt đầu từ dân, gần dân và vì dân; muốn có những đảng viên trẻ tâm huyết, phải tạo cho họ môi trường để cống hiến và điều kiện để trưởng thành. Khi tổ chức Đảng thực sự đồng hành cùng người dân trong những việc cụ thể của cuộc sống, niềm tin được bồi đắp, trách nhiệm được khơi dậy và những “hạt giống” tốt cho Đảng có thể được phát hiện, vun bồi ngay từ chính đời sống nhân dân.